jump to navigation

The Terror 31 Οκτωβρίου, 2019

Posted by Lida in Halloween.
add a comment

“Life is solitary, poor, nasty, brutish, and short. It has no plan, no point, no hidden mysteries that make up for the oh-so-obvious miseries and banalities“

Ναι καλά το κατάλαβες αγαπητέ αναγνώστη επιτέλους ήρθε η ώρα για το πατροπαράδοτο εορτασμό του Halloween. Και καθώς βρίσκομαι τέλη Οκτωβρίου να έχω μόλις επιστέψει από την παραλία δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτα καλύτερο για το φετινό αφιέρωμα από την ιστορία της χαμένης αποστολής του Franklin που είναι και η βάση της καταπληκτικής σειράς The Terror.

Η χαμένη αποστολή του Franklin είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια (αν όχι το μεγαλύτερο) της Εποχή των Ανακαλύψεων. Σκοπός της ήταν να βρει το μυθικό Βορειοδυτικό πέρασμα, το θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό ωκεανό μέσω του καναδικού αρχιπελάγους. Η σημασία του για την Βρετανία (και όχι μόνο) ήταν τεράστια γιατί η ανακάλυψη του θα μείωνε κατά πολύ τα έξοδα και το χρόνο των εμπορικών αποστόλων από την Ευρώπη στην Ασία. Ο Franklin δεν ήταν φυσικά ο πρώτος που είχε προσπαθήσει να βρει το βορειοδυτικό πέρασμα. Πριν από αυτόν υπήρξαν δεκάδες άλλες αποστολές που προσπάθησαν και απέτυχαν να το βρουν. Αυτό όμως που έκανε την συγκεκριμένη αποστολή διαφορετική από όλες τις άλλες ήταν το μέγεθος και ο εξοπλισμός της. Αποτελούνταν από δύο τροποποιημένα ιστιοφόρα του Βρετανικού ναυτικού, το Τρόμος (Terror) και το Έρεβος (Erebus). Και τα δύο πλοία διέθεταν ατμοκινουμενες προπέλες, μεταλλική επίστρωση στο εξωτερικό του κήτους τους, συστήματα θέρμανσης και αφαλάτωσης και διάφορα επιστημονικά όργανα. Τα τρόφιμα τους, που διαρκούσαν για να θρέψουν το πλήρωμα για 3 χρόνια, αποτελούνταν από τα τις κλασικές ναυτικές προμήθειες (μπισκότα και παστό κρέας) αλλά και από 8000 κονσέρβες που εκείνη την εποχή ήταν μια επαναστατική καινούργια εφεύρεση .Για να να διατηρηθεί ψηλά το ηθικό του πληρώματος η αποστολή είχε επίσης μια βιβλιοθήκη με 1000 βιβλία, μουσικά όργανα, θεατρικά σκηνικά και στολες, ένα μηχανικό πιάνο και όλα τα απαραίτητα για την οργάνωση μαθημάτων ανάγνωσης και γραφής για τους ναύτες.

Το πλήρωμα αποτελούνταν συνολικά από 134 άτομα, από τα οποία 24 ήταν αξιωματικοί και 14 ήταν πεζοναύτες. Διοικητής της αποστολής και καπετάνιος του Erebus ήταν φυσικά ο Franklin που είχε ήδη και άλλες αποστολές στην αρκτική στο βιογραφικό του. Ο καπετάνιος του Terror ήταν ο Francis Crozier, ίσως ο δεύτερος πιο έμπειρος εξερευνητής της Αρκτικής στον κόσμο εκείνη την εποχή ενώ ο δεύτερος καπετάνιος του Erebus ήταν ο James Fitzjames ένας από τους πιο ηρωικούς αξιωματικούς του βρετανικού ναυτικού που είχε λάβει μέρος σε αμέτρητες αποστολές από την Μεσόγειο μέχρι την Κίνα.

Το Μάιο του 1845 τα δυο πλοία αναχώρησαν για τον προορισμό τους από Greenhithe που βρίσκεται κοντά στις εκβολές του Τάμεση. Έκαναν μια στάση για ανεφοδιασμό στις δυτικές ακτές της Γροιλανδίας όπου το πλήρωμα ταχυδρόμησε τις τελευταίες επιστολές προς τις οικογένειες τους και πέντε ναύτες αποβιβάστηκαν λόγω ασθένειας για να επιστρέψουν στην Αγγλία. Στις 28 Ιουλίου 1845 βρετανικά φαλαινοθηρικά συνάντησαν τα δύο πλοία στην είσοδο του βορειοδυτικού περάσματος στο Baffin Bay.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά δεν τους ξαναείδε κανείς, ήταν σαν να άνοιξε η γη και τους κατάπιε.

Τα πλοία του Franklin κανονικά αναμενόταν να εμφανιστούν στο Βερίγγειο πορθμό το 1846. Όταν αυτό δεν συνέβη το η διοίκηση του βρετανικού ναυτικού δεν ανησύχησε, θεωρούσαν πως μια τόσο καλά εξοπλισμένη αποστολή μπορούσε να πέρασε τουλάχιστον δυο χειμώνες στους πάγους χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα. Χρειάστηκε μια τεράστια καμπάνια ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης από την σύζυγο του Franklin, Λαίδη Jane (στην οποία συμμετειχε και ο φίλος της οικογένειας, Charles Dickens) για να ξεκινήσουν να επιτέλους αποστολές διάσωσης την άνοιξη του 1848. Οι αποστολές αυτές δεν βρήκαν σχεδόν τίποτα πέρα από μια εγκαταλελειμμένη κατασκήνωση στο Beechey island το 1850. Στην κατασκήνωση αυτή o Franklin είχε περάσει τον χειμώνα το 1846 και δίπλα στα υπολείμματα της βρέθηκαν και οι τάφοι τριών μελών του πληρώματος. Οι θάνατοι σε μια τόσο δύσκολη αποστολή ήταν σχεδόν αναμενόμενοι αλλά το να πεθάνουν τρεις άνθρωποι στην αρχή της ήταν κάτι το ασυνήθιστο. Η πιο σημαντική ανακάλυψη έγινε το 1854 όταν ο τοπογράφος της Hudson’s Bay Company John Rae συναντησε μια ομάδα Inuit που του εξιστόρησαν τι βρήκαν το 1850 σε ένα πρόχειρο καταυλισμό κοντά στις νότιες ακτές του King William Island (πάνω από 600 χιλ. νότια από το Beechey island). Οι μαρτυρίες τους ήταν σαν να είχανε βγει από ταινία του Ruggero Deodato. Οι σκηνές και ο χώρος γύρω από αυτές ήταν γεμάτος πτώματα, κάποια από αυτά είχαν τεμαχιστεί ενώ υπήρχαν και χύτρες γεμάτες με ανθρώπινο κρέας. Οι Inuit για να αποδείξουν τα λεγόμενα τους έδωσαν στον Rae και κάποια από τα αντικείμενα που βρήκαν όπως ασημένια μαχαιροπίρουνα, ρολόγια, τηλεσκόπια κ.α.

Η αναφορά του Rea προκάλεσε σάλο στην βικτωριανή κοινωνία που δεν μπορούσε να φανταστεί ποτέ μια τέτοια κατάληξη για τους ήρωες της αρκτικής (αν και οι μαρτυρίες των Inuit που μιλούσαν για κανιβαλισμό απορρίφθηκαν ως παραληρήματα άξεστων βάρβαρων). Το Βρετανικό ναυτικό κήρυξε και επισήμως νεκρό το πλήρωμα των Erebus και Terror και σταμάτησε τις αποστολές διάσωσης. Ομως παρολαυτα η Λαίδη Jane επέμενε να μάθει τι ακριβώς συνέβη στο σύζυγο της. Έτσι το 1857 αγόρασε το ατμόπλοιο Fox και ανέθεσε στον Francis McClintock να ερευνήσει την περιοχή γύρω από το King William Island. Ο McClintock ανακάλυψε διάσπαρτα οστά καθώς διάφορα αντικείμενα στις ακτές του νησιού. Το σημαντικότερο εύρημα του ήταν ένα μεταλλικό κουτί που περιείχε ένα γραπτό σημείωμα. Η πρώτη καταχώρηση του σημειώματος έλεγε πως ο Franklin πέρασε το πρώτο χειμώνα στο Beechey Island χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα . Όμως η δεύτερη καταχώρηση με ημερομηνία 25 Απριλίου 1848 ανέφερε πως τα πλοία είχαν μείνει καθηλωμένα από το Σεπτέμβριο του 1846 στις ακτές του King William Island , πως μαζί με τον Franklin 9 αξιωματικοί και άλλα 15 μέλη του πληρώματος ήταν νεκροί και πως οι 105 επιζώντες θα κατευθύνονταν κάπου 300 χιλ νότια προς το Backs Fish River. Μέσα σε 2 χρόνια μέτραγαν ήδη 24 νεκρούς, ο αριθμός αυτός και μόνο έκανε την αποστολή του Franklin να ξεπερνά σε απώλειες κάθε άλλη παρόμοια αποστολή στην ιστορία. Το σημείωμα δεν έδινε τη παραμικρή εξήγηση για το τι προκάλεσε αυτούς τους θανάτους.

Μετά από τον McClintock υπήρξαν και άλλοι ανεξάρτητοι ερευνητές που προσπάθησαν να βρουν τι συνέβη. Όμως το μόνο που κατάφεραν να βρουν ήταν σκόρπιους μισοθαμενους σκελετούς , υπολειμματα καταυλισμων, σκορπια αντικειμενα του πληρώματος καθώς και και περισσότερες μαρτυρίες από Inuit που είχαν δει κατά μήκος των ακτών του King William Island πτώματα η ετοιμοθάνατους λευκούς να σέρνονται στο χιόνι.

Το “Man Proposes, God Disposes“ του Edwin Landseer εμπνευσμένο από την τραγική κατάληξη της αποστολής του Franklin 

Το 1866 το βρετανικο κοινοβούλιο “έκλεισε“ συμβολικά την υπόθεση τοποθετώντας στο κέντρο του Λονδίνου ένα μπρούντζινο άγαλμα του Franklin και τον ανακήρυξε (ψευδώς) σαν τον εξερευνητή που ανακάλυψε το Βορειοδυτικό πέρασμα.

Αλλά  η ιστορική και επιστημονική έρευνα ειναι αμείλικτες. Έτσι με τον καιρό φάνηκε πως η περίφημη καλύτερα προετοιμασμένη αρκτική αποστολή όλων των εποχών κάθε αλλά παρα τέτοια ήταν. Ο “έμπειρος“ εξερευνητής της Αρκτικής Franklin ήταν 59 ετών όταν αποδέχθηκε να την ηγηθεί και δεν ήταν καν η πρώτη επιλογή του βρετανικού ναυτικού (είχε ζητηθεί  προηγουμένως και από αλλους δυο οι οποίοι απέρριψαν την πρόταση). Οι προηγούμενες αρκτικές αποστολές του ειχαν στην καλύτερη περίπτωση ανάμικτα αποτελέσματα με ευθύνη κυρίως του ιδίου . Μάλιστα η πρώτη παραλίγο να έχει τραγική κατάληξη, τα μέλη της έφτασαν σχεδόν να λιμοκτονήσουν και κατάφεραν να επιβιώσουν τρώγοντας δέρματα και λειχήνες. Αυτό το μάλλον ντροπιαστικό γεγονός έδωσε στον Franklin  το παρατσούκλι “The Man who ate his boots“. Ο πιο έμπειρος και αποδεδειγμένα αποτελεσματικός αξιωματικός από όλους, ο Francis Crozier (που κανονικά θα έπρεπε να είναι ο διοικητής της αποστολής) ήταν Ιρλανδός, ένα σοβαρό μειονέκτημα που δεν του επέτρεπε να περάσει το “γυάλινο ταβάνι“ της βρετανικής στρατιωτικής ιεραρχίας. Από εκεί και πέρα μόνο 7 αξιωματικοί είχαν εμπειρία από προηγούμενες αρκτικές αποστολές. Σχεδόν όλο το υπόλοιπο πλήρωμα, που είχε επιλέξει προσωπικά  ο James Fitzjames, είχε προϋπηρεσία μόνο σε μονάδες που βρίσκονταν στη μέση ανατολή και τους τροπικούς.

Το σοβαρότερο πρόβλημα όμως βρισκόταν στην περίφημη τεχνολογική υπεροχή της αποστολής. Τα Erebus και Terror ήταν μεγάλα πολεμικά πλοία και το μέγεθος τους τα έκανε εντελώς ακατάλληλα να διαπλεόσουν γρήγορα τα ρηχά και γεμάτα βράχους νερά του Καναδικού αρχιπελάγους . Ο σύγχρονες ατμομηχανές τους δεν ήταν παρα τροποποιημένες μηχανές τραίνων που μετά βίας κατάφερναν να παράγουν 25 ίππους ισχύ και διέθεταν καύσιμα  μόνο για 12 ήμερες. Ακόμα και το HMS Rattler, το μικρο ατμόπλοιο που ρυμούλκησε το Erebus βόρεια της Σκοτίας είχε πολλαπλάσια ισχύ (200 ίππους) . Δοκιμές με μοντέλο του Erebus σε κλίμακα 1:20 έδειξαν πως η μηχανή μαζί με τα πανιά μετά βίας μπορούσαν να περάσουν ένα λεπτό στρώμα πάγου.  Το συμβόλαιο για τις κονσέρβες δόθηκε στο προμηθευτή με τη χαμηλότερη τιμή και ο χρόνος που είχε στην διάθεση του για να ολοκληρώσει την παραγγελία ήταν μερικες βδομάδες. Πολλές από τις άδειες κονσέρβες που βρέθηκαν διάσπαρτες από όπου πέρασε η αποστολή είχαν συγκολληθεί πρόχειρα με λιωμένο μόλυβδο που έρχονταν σε άμεση επαφή με τα τρόφιμα. Το σύστημα αφαλάτωσης ήταν ολοκαίνουργιο και σωλήνες του ήταν και αυτοί μολυβένιοι. Έτσι το μέταλλο δεν είχε αποκτήσει ακόμα στρώμα πατινας στο εσωτερικό τους με αποτέλεσμα το ζεστό νερό χωρίς άλατα να απορροφά μεγάλες ποσότητες μολύβδου καθώς κυλούσε μέσα τους.

Το 1980 έγινε εκταφή των τριών νεκρών του Beechey island και τα σώματα τους βρέθηκαν να είναι άψογα διατηρημένα (μπορούσε να διακριθεί ακόμα και το χρώμα των ματιών τους).  Η αυτοψία έδειξε πως είχαν πεθάνει από φυματίωση άλλα ο τοξικολογικός έλεγχος αποκάλυψε πως οι ιστοί τους περιείχαν μόλυβδο πολύ παραπάνω από το φυσιολογικό (μέχρι 100 φορές!). Τα οστά που βρέθηκαν από ανασκαφές στις ακτές του King William island είχαν επίσης υψηλά ποσοστά του μετάλλου. Η δηλητηρίαση από μόλυβδο σπάνια προκαλεί τον θάνατο αλλά επηρεάζει το νευρικό σύστημα προκαλώντας ναυτία, παραισθήσεις και απώλεια της γνωστικής λειτουργίας. Η βιαστική αποστείρωση των κονσερβών πιθανότατα να μόλυνε κάποιες από αυτές με τη θανατηφόρα αλλαντική τοξίνη ενώ η επαφή των τροφίμων με τον αέρα θα είχε οξειδώσει και τις τελευταίες ποσότητες βιταμίνης C που περιείχαν. Η βιταμίνη C από τις προμήθειες σε χυμό λεμόνι που είχαν τα πλοία θα είχε οξειδωθεί μέσα σε λίγους μήνες έτσι τα συμπτώματα του σκορβούτου θα είχαν αρχίσει ήδη να εμφανίζονται μετά από τον πρώτο χρόνο. Μεταγενέστερες ιστολογικές εξετάσεις στα δείγματα από το Beechey island αποκάλυψαν πως το πλήρωμα έπασχε και από σοβαρή έλλειψη σε ψευδάργυρο που, όπως και η δηλητηρίαση με μόλυβδο, προκαλεί νευρολογικά προβλήματα και καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστημα. Και μαζί με όλα αυτά έπρεπε να παλέψουν και με τους ασυνήθιστα κρύους χειμώνες τις δεκαετίας του 1840 που είχαν σαν αποτέλεσμα οι πάγοι να μείνουν στάσιμοι και να παγιδεύσουν τα δυο πλοία στις ακτές του King William Island για τουλάχιστον 3 συνεχόμενες χρονιές.

Οι ανασκαφές που έγιναν στο King William island τη δεκαετία του 1990 δικαίωσαν τις μαρτυρίες των Inuit. Σχεδόν 1/4 από τα οστά που βρέθηκαν είχαν επάνω τους τις χαρακιές που αφήνει ένα μεταλλικό μαχαίρι καθώς αφαιρεί το κρέας ενώ οι άκρες των αρθρώσεων είχαν τις φθορές που αποκτούν τα κόκαλα που τρίβονται στα τοιχώματα της κατσαρόλας. Το πιο θλιβερό από όλα ήταν οι τομές στα χέρια και τα πόδια (είναι μετά το πρόσωπο τα ποιο χαρακτηριστικά σημεία του ανθρώπινου σώματος) που δείχνουν πως οι τελευταίοι επιζώντες προσπάθησαν να τα τεμαχίσουν με τέτοιο τρόπο ώστε να μην αναγνωρίζουν τι είναι αυτό που τρώνε.

Τα παραπάνω αποδεικνύουν πως η αποστολή του Franklin ήταν στην πραγματικότητα εντελώς προχειροσχεδιασμενη και δεν είχε σχεδόν καμία πιθανότατα να πετύχει ποτέ τον στόχο της. Το πλήρωμα της δεν διέθετε ούτε την κατάλληλη εκπαιδευση ούτε τον κατάλληλο εξοπλισμό για να να επιβιώσει στην Αρκτική ενώ το βρετανικό ναυτικό που την οργάνωσε δεν είχε διδαχθεί τίποτα από τις δεκάδες προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες. Νόμιζαν πως κλείνοντας τους εξερευνητές μέσα σε δυο πλεούμενα φρούρια που περιείχαν μια μικρογραφία της βικτοριανής Αγγλίας θα κατακτούσαν το πιο αφιλόξενο για τον άνθρωπο σημείο στον πλανήτη. Την αλαζονεία τους αυτή την πληρωσαν οδηγώντας 129 ανθρώπους σε έναν αργό και φριχτό θάνατο.

Η AMC χρησιμοποίησε αυτή τη συγκλονιστική ιστορία, η μάλλον στην εκδοχή αυτής της ιστορίας όπως την φαντάστηκε ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας και τρόμου Dan Simmons, για να δημιουργήσει μια από τις καλύτερες τηλεοπτικές σειρες των τελευταίων ετών.  Το The Terror βασίζεται στα ιστορικά στοιχεία για να δώσει μια φανταστική εκδοχή της μοιραίας πορείας του Franklin και του πληρώματος του προς τον θάνατο. Παρόλο που στον πυρήνα της είναι μια ιστορία τρόμου η σειρά απορρίπτει τα εύκολα και βιαστικά τρικ που χρησιμοποιούνται όλο και συχνότερα στο συγκεκριμένο genre και επιλέγει να βασιστεί πανω στους καλογραμμένος χαρακτήρες και την αργή αλλά σταθερή πορεία προς την απόλυτη φρίκη. Ο Franklin είναι πιστός χριστιανός, ενθουσιώδη και αγαπητός στο πλήρωμα του θέλει όσο τίποτε άλλο η αποστολή να πετύχει μιας και για αυτόν είναι η τελευταία του ευκαιρία να ξεπλύνει την ντροπή όλων των προηγούμενων αποτυχιών του. Ο Crozier είναι ένας πραγματιστής που γνωρίζει πολύ καλά πως παρολες τις ικανότητες του το γεγονός πως δεν είναι Άγγλος τον καταδικάζει να βρίσκεται πάντα στην σκιά των άλλων. Ο επιδεικτικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση James Fritzames έχει παλέψει με νύχια και με δόντια για να βγάλει από πάνω του το στίγμα που της νοθας καταγωγής του. Ο Cornelius Hickey είναι ο φιλόδοξος και αδίστακτος κελευστής  που περιφρονεί  τους ανώτερους του και προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία για να ανέβει κοινωνικά. Ο Henry Goodsir είναι ο ευγενικός και καλόκαρδος γιατρός που προσπαθεί με τα λίγα διαθέσιμα μέσα του τι ακριβώς σκοτώνει το πλήρωμα. Το ενδιαφέρον της σειράς βρίσκετε κυρίως στους εξαιρετικούς διάλογους και τις αλληλεπιδράσεις αυτών των χαρακτήρων μεταξύ τους καθώς και με το υπόλοιπο πλήρωμα.

Η μυστηριώδης ατμόσφαιρα χτίζεται σιγά σιγά κατά την διάρκεια και των 10 επεισοδίων. Στην αρχή πρόκειται για μικροπράγματα όπως τα χαλασμένα δόντια που ραγίζουν από το κρύο η το δέρμα που ξεκολλάει όταν αγγίζει μια παγωμένη μεταλλική επιφάνεια. Ο ηλιος του μεσονυκτίου και εγγύτητα στον μαγνητικό βορα που διαβρώνουν την η αντίληψη του χρόνου και του χώρου, το εσωτερικό των πλοιων που έχει πάρει κλίση και τρίζει συνεχώς από την πίεση του πάγου, η μονοτονία από τη πολύμηνη διαμονή στα αμπάρια , οι θάνατοι που προκαλούν οι ασθένειες και ένα μυστηριώδες πλάσμα που τους καταδιώκει επηρεάζουν την ψυχολογία όλων των μελών του πληρώματος. Όταν αποφασίζουν να εγκαταλείψουν τα πλοία και να ξεκινήσουν την πορεία προς το νότο τα συμπτώματα από μολυσμένα με μόλυβδο τρόφιμα και σκορβούτο έχουν ηδη αρχίσει να εμφανίζονται. Καθώς αναγκάζονται να σέρνουν για ατέλειωτες ώρες στο πολικό ψύχος τα έλκηθρα με τις προμήθειες τα σώματα τους γεμίζουν πληγές και μελανιες και η συμπεριφορά τους γίνεται όλο και πιο επιθετική. Όλα τα υπολείμματα της στρατιωτικής και κοινωνικής συνοχής έχουν πια χαθεί και τα πάντα βυθίζονται στο χάος και την παράνοια. Στο τέλος ούτε η θρησκευτική πίστη του Franklin, ούτε ο ηρωισμός του Fritzames, ούτε η καλοσύνη Goodsir ,ούτε ο δολοπλοκίες του Hickey ούτε οτιδήποτε άλλο ανθρώπινο μετράει απέναντι στο Μεγάλο Λευκό Τίποτα της Αρκτικής. Ο μόνος που επιβιώνει είναι ο Crozier που αποφασίζει να εγκαταλείψει για πάντα το παρελθόν του και τον κόσμο από όπου προήλθε για να και να ζήσει μαζί με τους Inuit.

Το 2016 Κατά την διάρκεια των γυρισμάτων της σειράς το ναυάγιο του Terror βρέθηκε έξω από τις νότιες ακτές του King William Island (στο… Terror Bay αν είναι δυνατόν!).  Υποβρύχιες κάμερες έδειξαν πως είναι σχεδόν τέλεια διατηρημένο με τα σερβίτσια να στέκονται στα ράφια λες και είναι έτοιμα να στρωθούν στο τραπέζι.

Fun Fact: Λόγω της κλιματικής αλλαγής το βορειοδυτικό πέρασμα προβλέπεται πως θα γίνει ο κύριος δρόμος μεταξύ Ευρώπης και Ασίας μιας και σύντομα θα μπορούν να το διαπλεόσουν και συμβατικά εμπορικά πλοία

Happy Halloween!

Υ.Γ. Τη σειρά μπορείτε να τη βρείτε σε όλα τα καλα torrents (όπως πχ εδώ), κάντε αναζήτηση με τον όρο “The Terror Season 1“