jump to navigation

Champion of Lost Causes Σεπτεμβρίου 14, 2019

Posted by Lida in Archaeology.
add a comment

3D Model του ναού του Hφαίστου απο την CyArk

Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται 20 χρόνια από τότε που ξεκίνησα να ασχολούμαι με το blogging. Η λαμπερή αυτή επέτειος συμπίπτει χρονικά με την επέτειο της επιστροφής μου στην Ελλάδα από τις σπουδές μου στο Λονδίνο. Έτσι για το εορταστικό ποστ είχα την φαεινή ιδέα επιλέξω σαν θέμα κάτι με το οποίο έχω να ασχοληθώ παρα πολλά χρόνια, τις εφαρμογές της Πληροφορικής στη αρχαιολογία και ειδικά με το πως αυτές χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα.

Εδώ χρειάζεται να κάνω ένα μικρο flashback. Όταν γύρισα από την Αγγλία μετά από 4 χρόνια σπουδών (συντήρηση έργων τέχνης και πληροφορική) μια από τις επιλογές μου ήταν να εργαστώ πάνω στις εφαρμογές των νέων τεχνολογιών στη συντήρηση και την αρχαιολογία .Τι πιο φυσικό λοιπόν από το να προσπαθήσω να προσεγγίσω τις αρμόδιες υπηρεσίες για να μπορέσω να δω ποιες ήταν οι επιλογές μου (τέτοιο ζώoν ήμουν και εγώ). Οι 3-4 βδομάδες που έψαξα το θέμα ήταν αρκετές για να καταλάβω πως δεν έχει νόημα να αφιερώσω περισσότερο χρόνο. Το οικονομικό και τα δαιδαλώδη (και εχμ…περίεργα) διαδικαστικά ( τα επαγγέλματα γύρω από αυτόν το τομέα απασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά στο δημόσιο) ήταν, όπως είναι φυσικό, πολύ σημαντικοί παράγοντες αλλά ο πραγματικός λόγος ήταν άλλος. Όλοι οι άνθρωποι που προσέγγισα δεν ενδιαφέρονταν καθόλου, μα καθόλου για τις νέες τεχνολογίες (μιλάμε για ένα επίπεδο αδιαφορίας που δεν έχω συναντήσει πουθενά αλλού). Μπορώ να πω μάλιστα πως κάποιες περιπτώσεις είχαν ξεκάθαρα εχθρική στάση. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο κατάλαβα πως όχι μόνο δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να ασχοληθώ με αυτό που ήθελα αλλά πως θα μου ήταν αδύνατο να συνεργαστώ με αυτούς τους ανθρώπους με οποιαδήποτε ιδιότητα (αργότερα έμαθα πως δεν ήμουν η εξαίρεση μιας και άλλοι που ασχολήθηκαν φαίνεται πως είχαν παρόμοιες εμπειρίες με εμένα).

Πέρα από περιστασιακές επίσκεψης σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους έπαψα να έχω σχέση με το συγκεκριμένο τομέα και δεν συνέχισα να παρακολουθώ τις τεχνολογικές εξελίξεις γύρω από αυτόν. Έτσι για αυτό το post ουσιαστικά ξεκίνησα να ψάχνω σχεδόν από το μηδέν. Επέλεξα να μην ασχοληθώ με όλες τις ψηφιακές τεχνολογίες που εφαρμόζονται στην Αρχαιολογία αλλά να επικεντρωθώ σε μια : τη ψηφιακή αποτύπωση με Laser scanning και φωτογραμμετρια. Οι τεχνολογίες αυτές χρησιμοποιούνται συστηματικά στην αρχαιολογία τα τελευταία 10-15 χρόνια και είναι πια οι κύριες μέθοδοι τεκμηρίωσης στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Είναι επίσης απλές στην χρήση και λογω της φύσης τους είναι εξαιρετικά εύκολο να κατανοήσει κανείς τις δυνατότητες τους . Τα data τους χρησιμοποιούνται για την κατασκευή τρισδιάστατων μοντέλων που πέρα από τη προφανή χρησιμότητα τους στην τεκμηρίωση και απεικόνιση έχουν περαιτέρω εφαρμογές όπως οι προσομοιώσεις, το 3D printing κλπ. Ένα καλό δείγμα είναι η ψηφιακή αποτύπωση του Ναού της Αρτέμιδος στην Evora (στο sketchfab μπορείτε να βρείτε χιλιάδες τρισδιάστατα μοντέλα αρχαιολογικών αντικείμενων και ανασκαφών)

Το μοντέλο μπορεί να περιστραφεί με το mouse ενω όσοι έχετε VR headset μπορείτε να βρεθείτε “μέσα” στον ναό κάνοντας κλικ στο εικονίδιο “View in VR” κάτω δεξιά.

Η χρήση των laser scanners είναι σχετικά εύκολη, μονο οι συσκευές για TLS (που είναι και πανάκριβες) απαιτούν ειδική εκπαίδευση για την λειτουργία τους . Η φωτογραμμετρια έχει γίνει πια τόσο απλή που αρκεί ένα κινητό και ένας υπολογιστής που μπορεί να τρέξει το PhotoScan ( πρόσφατα το μετονόμασαν σε Metashape) της Agisoft  για την δημιουργία ενός πολύ καλού μοντέλου . Στο παρακάτω βίντεο ένας κυριουλης μόνος του και σε σχετικά λίγο χρόνο (μερικές ώρες) φωτογραφίζει ένα αντικείμενο, επεξεργάζεται τις φωτογραφίες με PhotoScan , δημιουργεί το 3d model και εκτυπώνει από αυτό ένα αντίγραφο του αρχικού αντικειμένου

Γενικά πρόκειται για τεχνολογίες που ακόμα και ένας αρχαιολόγος μπορεί να καταλάβει τη σημασία τους και να τις χρησιμοποιήσει. Οπότε θα περίμενε κανείς πως σε μια χώρα που κάθε 5 μέτρα πέφτει κανείς σε κάποιου είδους αρχαιολογικό χώρο και που οι αποθήκες των μουσείων ξεχειλίζουν από αμέτρητα αντικείμενα οι συγκεκριμένες τεχνολογίες να βρίσκονται σε πρώτη θέση .

Αλλά εδώ είναι Ελλάδα, και στην Ελλάδα αυτά δεν γίνονται.

Από τις έλάχιστες διαθέσιμες δημοσιεύσεις που αφορούν τρισδιάστατες αποτυπώσεις μνημείων η αρχαιολογικών χώρων οι περισσότερες, παρόλο που αναφέρονται λεπτομερώς στις τεχνολογίες και τη διαδικασία αποτύπωσης, δεν χρησιμοποιούν τα data για κάτι άλλο πέρα από τη δημιουργία κάποιας τρισδιάστατης απεικόνισης. Και αυτό γιατί η επεξεργασία των data είναι η δουλειά ενός αρχαιολόγου με εξειδίκευση στο Digital Archeology ενώ σχεδόν όλες οι δημοσιεύσεις που βρήκα προέρχονταν από κάποιο τμήμα τοπογράφων μηχανικών η πληροφορικής.

Άραγε υπάρχουν στην Ελλάδα σχολές που προσφέρουν MSc σε Digital Archeology η Archeological Science/Αρχαιομετρία;  Όποιος γνωρίζει την απάντηση σε αυτή την ερώτηση να μου την πει και εμένα μιας και δεν έχω καταφέρει να βρω τίποτα πέρα από κάποια προπτυχιακά σεμινάρια αρχαιομετρίας στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Το κοντινότερο σε Digital Archeology που μπόρεσα να ανακαλύψω είναι δυο πανεπιστημιακά τμήματα, το ένα στην Πάτρα και το άλλο στο πανεπιστήμιο Αιγαίου, που ασχολούνται με την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στο πολιτισμό. Πρόκειται για ένα περίεργο μείγμα πληροφορικής, media studies, μουσειολογιας και ιστορίας με κάπως… ιδιόρρυθμα μαθήματα (π.χ.”Εργαστήριο εισαγωγή στη διαχείριση πολυμεσικών δεδομένων με χρήση Matlab”??!?!?!). Πάντως από ότι φαίνεται τα τμήματα αυτά ασχολούνται περισσότερο με την δημιουργία ντοκιμαντέρ, website, και εκπαιδευτικών εφαρμογών για τον πολιτισμό και δεν αφορούν την επεξεργασία των αρχαιολογικών data (θα περίμενε κανείς πως με δυο ολόκληρα πανεπιστημιακά τμήματα επικεντρωμένα στις τεχνολογίες για τη προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί μας χώροι θα ήταν τα παγκόσμια πρότυπα αλλά για κάποιο… περίεργο λόγο αυτό δεν συμβαίνει).

Από εκεί και πέρα εκτός από τις ανασκαφές που γίνονται από ξένες αποστολές η τις συνεργασίες Ελλήνων αρχαιολόγων με κάποιο ξένο πανεπιστήμιο/επιστημονικό οργανισμό (π.χ. τρισδιάστατη αποτύπωση του Ακρωτηρίου της Θήρας από το National geographic και το Πανεπιστήμιο της Βιέννης)  υπάρχουν πολύ λίγες αναφορές για χρήση 3d laser scanning και φωτογραμμετρίας στα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας.  Οι μόνες που κατάφερα να βρω ήταν για τον αρχαιολογικό χώρο του Δίου (εικονική περιήγηση κυρίως με φωτογραφίες 360 και μερικά φωτογραμμετρικά μοντέλα), για την πανεπιστημιακή ανασκαφή της Άνω Τούμπας από το ΑΠΘ, για κάποια αρχαία θέατρα και αρχαιολογικούς χώρους που έχουν σκαναριστει από το τμήμα αρχιτεκτόνων του ΔΠΘ και για λίγα μικρά ξέμπαρκα projects από συμβεβλημένες με το ΥΠΠΟ εταιρείες Πολιτικών Μηχανικών/τοπογράφων.

Όσο για τις διαμαντόπετρες στο δαχτυλίδι του ελληνικού πολιτισμου το Αρχαιολογικό μουσείο και την Ακρόπολη, απο τη μία το Εργαστήριο Συντήρησης Έργων Μεταλλοτεχνίας του μουσείου αναφέρει στη σελίδα του ότι χρησιμοποιεί το 3D scanning για τη δημιουργία εκμαγείων (από εκεί και πέρα δεν υπάρχει καμία άλλη πληροφορία). Από την άλλη η αποτύπωση του αρχαιολογικού χώρου της Ακρόπολης (κάποια δείγματα μπορείτε να δείτε εδώ ) τρέχει από το 2007(!!!!!) ενώ η ολοκλήρωση της αποτύπωσης τμημάτων του Παρθενώνα υπολογίζεται για το… 2020 (η ανάθεση μελέτης έχει προεκτιμώμενη αμοιβή… 120.967,74 ευρώ .

Σε αυτό το σημείο περίπου σταμάτησα να ψάχνω γιατί δεν άντεχα άλλο. Όλη η διαδικασία αναζήτησης ήταν ψυχοφθόρα για εμένα κυρίως γιατί όλα τα παραπάνω μοιάζουν να “ζουν” σε ένα παράλληλο σύμπαν που βρίσκεται χρονικά πολύ πιο πίσω από το σύμπαν που ζούμε οι υπόλοιποι (η τουλάχιστον αυτό που ζω εγώ). Σχεδόν όλες οι σελίδες των αρχαιολογικών υπηρεσιών και των πανεπιστημιακών τμημάτων που επισκέφτηκα είναι σχεδιασμένες στο στιλ early 00’ website με adobe flash και απαρχαιωμένα layout (μόνο το περιστρεφόμενο email gif λείπει από κάποιες) ενώ πολλές είναι γεμάτες με links που οδηγούν σε “σεντονια” .doc η image pdf η ακόμη χειρότερα σε error 404, λευκές σελίδες η σελίδες υπό κατασκευή. Το Pièce de résistance όλων αυτών είναι ένα πανεπιστημιακό ερευνητικό εργαστήριο που ασχολείται με διάφορα βαρύγδουπα όπως εφαρμογές machine learning και IOT στον πολιτισμό του όποιου το site βγάζει ένα τεράστιο under construction sign. Και φυσικά σε κάθε γωνιά υπάρχουν αμέτρητα αρκτικόλεξα, χαιρετισμοί από κρατικούς αξιωματούχους και “στάμπες” με τα σύμβολα κρατικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων που έχουν σε σε πρώτη θέση συνήθως το ιερό σύμβολο του ΕΣΠΑ. Και όλα αυτά πασπαλισμένα με προκηρύξεις έργων η αγοράς εξοπλισμού.

Το τελικό συμπέρασμα που έβγαλα είναι πως το να μην ασχοληθώ με όλα αυτά ήταν ίσως η καλύτερη απόφαση που έχω πάρει στη ζωή μου. Και αυτό θα συμβούλευα και όποιον θέλει να ασχοληθεί σοβαρά με την εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών στο πολιτισμό και την αρχαιολογία. Αντι να χάσετε το χρόνο σας και να μπλέξατε με όλα αυτά που περιγράφω πιο πάνω θα σας πρότεινα να συνεργαστείτε με το πανεπιστήμιο του York , το Mappa Lab του πανεπιστήμιου της  της Πίζας, το πανεπιστήμιο του Leiden η με κάποιο άλλο πανεπιστημιακό ίδρυμα που ειδικεύεται στο Digital archeology. Η ακόμα καλύτερα να συνεργαστείτε με κάποιο από τα cultural heritage startups που έχουν αρχίσει να εμφανίζονται σε ολόκληρη την Ευρώπη  (κυρίως στη Γαλλία) η έστω με τη Ubisoft μιας και εδώ που φτάσαμε τα ηλεκτρονικά παιχνίδια σαν το Assassin’s Creed Odyssey προωθούν το κλασικό πολιτισμό καλύτερα από όλες τις Ελληνικές “δράσεις” μαζί (there, I said it!!!!)

ΥΓ.1  Μιας και είπα Assassin’s Creed Odyssey πριν μερικές μέρες έγινε διαθέσιμο δωρεάν το Discovery Tour του παιχνιδιού. Το DLC αυτό δίνει την δυνατότητα στους παίκτες να περιηγηθούν ελευθέρα το χάρτη και προσθέτει πληροφορίες για τις τοποθεσίες αλλά και τον τρόπο ζωής της αρχαίας Ελλάδας τις όποιες παρουσιάζει με μορφή virtual tour.

Το προηγούμενο Assassin’s Creed (Assassin’s Creed:Origins) που εξελίσσεται στη αρχαία Αίγυπτο διαθέτει και αυτό αντίστοιχο Discovery Tour το οποίο μάλιστα χρησιμοποιήθηκε σε ένα πείραμα που έγινε σε 9 σχολεία του Καναδά όπου οι μαθητές που διδάχθηκαν ιστορία μέσω του παιχνιδιού παρουσίασαν βελτίωση στις επιδόσεις τους από 22 μέχρι 44%!!!! Που να τα πεις αυτά εδώ και ποιος να σε ακούσει. Αρκεί να δει κανείς την πρόσφατη συζήτηση για την παιδεία όπου η κουβέντα επικεντρώθηκε στην καλύτερη περίπτωση στην ποιότητα των πανεπιστημιακών τμημάτων ενώ στη χειρότερη σε διάφορους ηλίθιους που έβγαζαν και μετρούσαν ποιος την είχε μεγαλύτερη την βαθμολογία στις γενικές εξετάσεις το 1980κατι! Γενικά αυτή η χώρα μοιάζει με ένα μάτσο γέρους που ψάχνουν πως θα επισκευάσουν το χαλασμένο τους τηλέφωνο “ροδέλα” καθώς η εποχή του smartphone όπου να ‘ναι φτάνει στο τέλος της!

Bonus: Κάποιος κάθισε και έκανε το δικό του Discovery Tour της Ακρόπολης στα ελληνικά

ΥΓ. 2 Οδηγός αγορών: Αντι να δώσετε ένα χιλιάρικο+ για το iPhone 11 και να πάρετε ένα κακάσχημο κινητό που 6% καλύτερη κάμερα από το προηγούμενο μοντέλο θα σας πρότεινα να αγοράσετε το Oculus Quest  και να ανοίξετε τα ματάκια σας! Να ορίστε και το link στο Amazon Germany (Γιατί δεν ξέρω τι θα γίνει με το Amazon UK σε μερικούς μήνες) You are welcome!